Οι Σπέτσες, σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα, πρωτοκατοικήθηκαν από την Πρωτοελλαδική εποχή, δηλαδή περίπου από το 2.300 π.Χ. Μαζί με τα ευρήματα της Πρωτοελλαδικής εποχής βρίσκονται και άλλα των Μυκηναϊκών χρόνων και κατόπιν των πρώτων Βυζαντινών αιώνων.
Ανέκαθεν οι Σπέτσες χρησιμοποιούνταν ως σταθμός ανεφοδιασμού των πλοίων που κατευθύνονταν προς τις Πελοποννησιακές ακτές. Από το 1200 μέχρι 1460 οι Σπέτσες υπάγονται στους Ενετούς, τους οποίους διαδέχονται οι Τούρκοι. 
Τον 15ο αιώνα ο πληθυσμός των Σπετσών αποτελείτο κυρίως από Χριστιανούς Αρβανίτες.
Τον 17ο αιώνα ο πληθυσμός του νησιού αυξήθηκε από πλήθος κόσμου που προέρχονταν από τις Πελοποννησιακές περιοχές της Τσακωνίας (Λεωνίδιο – Τυρός), Κυνουρίας, Αργολίδας και την Ερμιονίδα.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο αρχικός μεσαιωνικός συνοικισμός των Σπετσών ήταν κτισμένος στη βορειοδυτική πλευρά του νησιού, στην σημερινή περιοχή «Καστέλλι» που θα πει νησιώτικο κάστρο. Ο συνοικισμός ήταν περιτειχισμένος και είχε την ακρόπολη στο λόφο όπου βρίσκεται σήμερα ο ναός του Αγίου Βασιλείου.
Το 1769 οι Σπέτσες συμμετείχαν στην επανάσταση της Πελοποννήσου, γνωστή ως “Ορλωφικά” και για το λόγο αυτό η πόλη τους καταστράφηκε ολοκληρωτικά στο τέλος του 1770 από τους Τούρκους. 
Οι Σπετσιώτες τότε διέφυγαν στις απέναντι περιοχές της Πελοποννήσου, μέχρι το 1774 που πήραν αμνηστία από τους Τούρκους και επέστρεψαν στο νησί, κοντά στην περιοχή της παραλίας της Μπάλτιζας (Παλιό Λιμάνι) και άρχισαν να ασχολούνται με τη ναυτιλία και το θαλάσσιο εμπόριο. 
Το 1790 βοήθησαν τον Λάμπρο Κατσώνη και πάλι για το λόγο αυτό υπέστησαν μεγάλες διώξεις από τους Τούρκους.

 
Τα Προεπαναστατικά χρόνια
Η χρυσή εποχή του νησιού αρχίζει τον 18ο αιώνα και επεκτείνεται στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης. Την εποχή αυτή σημαντικότατη ανάπτυξη σημείωσε η Ναυτιλία, ναυπηγώντας εκτός των άλλων “Λατινάδικα”, “σαχτούρια”, αλλά και μεγαλύτερα πλοία που έπλεαν σε όλη την Μεσόγειο, μέχρι και την Μαύρη Θάλασσα. Αυτός ήταν ένας σημαντικότατος παράγοντας, για τον οποίο συγκροτήθηκε ισχυρότατος στόλος που διατηρήθηκε μέχρι το 1854. 
Το νησί αποκτά μεγάλη Ναυτική και Εμπορική ισχύ και εκμεταλλεύεται πλήρως τη Γαλλική επανάσταση και το Γαλλο-Ισπανικό πόλεμο, σπάζοντας πολλές φορές μεταφέροντας σιτηρά τον αποκλεισμό των λιμανιών της Μεσογείου που είχαν επιβάλει οι Άγγλοι. Η Οικονομική ανάπτυξη των Σπετσών, λόγων των κερδών που αποκόμισαν, ήταν τεράστια για εκείνη την εποχή και οι Σπέτσες ήταν έτοιμες για να προσφέρουν πολύτιμη βοήθειά στον αγώνα της Επανάστασης του 1821 και την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον τουρκικό ζυγό.

Η συμμετοχή των Σπετσών στην Επανάσταση του 1821 
Όταν άρχισε η Επανάσταση του 1821, οι Σπέτσες ήταν το πρώτο από τα τρία μεγάλα ναυτικά νησιά (Ύδρα, Σπέτσες, Ψαρά), που ύψωσε το λάβαρο της Επανάστασης, στις 3 Απριλίου του 1821 μετά τη Δοξολογία στον Ναό του Αγίου Νικολάου.
Συγκρότησαν τοπική διοίκηση και αποφάσισαν να γνωστοποιήσουν τα γεγονότα στην Ύδρα, τα Ψαρά και σε όλα τα μέρη με τα οποία οι Σπέτσες βρίσκονταν σε επικοινωνία.

Ταυτόχρονα ο Σπετσιώτικος στόλος ανέλαβε και πέτυχε τον αποκλεισμό δύο σπουδαίων φρουρίων της πελοποννησιακής ακτής της Μονεμβασιάς, υπό την αρχηγία του Γ. Πάνου και του Ναυπλίου με αρχηγό τη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα.
Τα κάστρα αυτά ήταν πραγματικά απόρθητα στις επιθέσεις από ξηρά. Ο μόνος τρόπος για να “πέσουν” ήταν ο θαλάσσιος αποκλεισμός ώστε να σταματήσει η τροφοδοσία τους από τα τουρκικά και συμμαχικά προς αυτούς πλοία. 
Με τις ενέργειες αυτές των Σπετσιωτών επιταχύνεται η προσχώρηση στην Επανάσταση της Ύδρας και των Ψαρών. Συγχρόνως ο στόλος των Σπετσών βύθισε και κυρίευσε τουρκικά πλοία στο Αιγαίο και ενίσχυσε τον αγώνα του Έθνους με τον αποκλεισμό λιμανιών και τη μεταφορά εφοδίων.
Τον Ιούλιο του 1821, Σπετσιώτικα πλοία καταναυμάχησαν κοντά στη Σάμο και πυρπόλησαν μέρος του τουρκικού στόλου και λίγο αργότερα κατόρθωσαν να αποκρούσουν ισχυρό τουρκικό στόλο στον όρμο των Κιτριών της Μάνης.
Στις 23 Ιουλίου του 1821 παραδόθηκε η Μονεμβασιά ύστερα από 4μηνη πολιορκία κατά την οποία οι Σπετσιώτες αγωνίστηκαν ηρωικά. 
Και στην άλωση της Τριπολιτσάς οι Σπετσιώτες έπαιξαν επίσης σπουδαίο ρόλο. Έλαβαν μέρος από την αρχή στην πολιορκία της πόλεως και κατά την ημέρα της Άλωσης – 23 Σεπτεμβρίου του 1821 – οι Σπετσιώτες πρώτοι από όλους τους Έλληνες πολιορκητές έφτασαν στα τείχη της πόλης.
Μετά την καταστροφή του Δράμαλη από τον Κολοκοτρώνη στα Δερβενάκια ο αγώνας για τους τούρκους στην Πελοπόννησο είχε κριθεί. Ελάχιστα ήταν τα φρούρια που πρόβαλλαν αντίσταση και μεταξύ αυτών το περίφημο φρούριο του Παλαμηδίου στο Ναύπλιο. Το φρούριο αυτό το πολιορκούσε από τη ξηρά ο Δημήτρης Υψηλάντης και από τη θάλασσα η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα με τους Σπετσιώτες να δείχνουν γενναιότητα, αυτοθυσία και να προσπαθούν με τις βάρκες τους και κάτω από καταιγισμό κανονιοβολισμών να αποβιβαστούν και να καταλάβουν το απόρθητο κάστρο.
Ο Τουρκικός στόλος σε μια ύστατη προσπάθεια να ανεφοδιάσει το Ναύπλιο έπλευσε προς τον Αργολικό Κόλπο με σχέδιο να επιτεθεί πρώτα εναντίον των Σπετσών και  ύστερα κατά της Ύδρας. 
Ο Μέξης ανέλαβε την άμυνα του νησιού μαζί με τα παιδιά του, τους συγγενείς του και 30 άλλους Σπετσιώτες πολεμιστές στήνοντας στο νησί τρία κανονιοστάσια και φροντίζοντας να απομακρύνει τα γυναικόπαιδα από το νησί, μεταφέροντας τα στην Ύδρα, που θεωρούνταν δυσπρόσιτη εξαιτίας του απόκρημνου εδάφους της.
Στις 8 Σεπτεμβρίου τα εχθρικά πλοία εμφανίστηκαν μπροστά από τις Σπέτσες και συγκεκριμένα στην περιοχή ανάμεσα στα νησιά Τρίκερι και Σπετσοπούλα.
Ο άνεμος που ήταν βορειοανατολικός την ημέρα εκείνη ευνοούσε τον εχθρικό στόλο και ο Ελληνικός στόλος αποτελούμενος από  Σπετσιώτικα, Υδραίικα και Ψαριανά πλοία με αρχηγό τον Ναύαρχο Ανδρέα Μιαούλη, θέλησε να κινηθεί προς το μυχό του Αργολικού κόλπου σε μια προσπάθεια να παρασύρει εκεί τα εχθρικά πλοία και να τα καταναυμαχήσει.

Ο Μιαούλης ύψωσε και το σχετικό σήμα, ώστε ο στόλος να τον ακολουθήσει. Την ίδια στιγμή όμως οι Σπέτσες έμεναν ανυπεράσπιστες. Τότε οι Σπετσιώτες πλοίαρχοι Ι. Τσούπας, Δ. Λάμπρου και Ι. Κούτσης μαζί με τον Υδραίο πλοίαρχο Α. Κριεζή δεν υπάκουσαν στις διαταγές του ναύαρχου Μιαούλη και επιτέθηκαν στους τούρκους αν και η υπεροχή του τουρκικού στόλου σε αριθμό, μέγεθος και οπλισμό ήταν μεγάλη. Λίγο αργότερα και άλλοι Σπετσιώτες πλοίαρχοι ενώθηκαν με τους πρώτους στην προσπάθεια να απωθήσουν τον εχθρό και παρά τον αντίθετο άνεμο, κατέφθασαν και άλλα Ελληνικά πλοία. 
Η ναυμαχία συνεχίστηκε μέχρι τις απογευματινές ώρες και ο θόρυβος από τις εκπυρσοκροτήσεις των πυροβόλων των 140 και πλέον πλοίων που έπαιρναν μέρος στη ναυμαχία ήταν τόσο μεγάλος, ώστε σειόταν το έδαφος της Ύδρας. Ο χώρος μεταξύ Ύδρας και Σπετσών είχε καλυφτεί με τόσο καπνό ώστε οι Υδραίοι νόμισαν πως καιγόντουσαν οι Σπέτσες. Η στιγμή ήταν πολύ κρίσιμη και η χρήση των πυρπολικών ήταν δύσκολη λόγω του πυκνού καπνού που κάλυπτε τα πάντα, αν και ο Υδραίος πυρπολητής Πιπίνος είχε ήδη χρησιμοποιήσει με επιτυχία το πυρπολικό του πάνω σε ένα αλγερινό βρίκι.
Την στιγμή αυτή εμφανίζεται ο Σπετσιώτης πυρπολητής Κοσμάς Μπαρμπάτσης, ατρόμητος, αποφασιστικός και με το μαχαίρι στο χερί πηδάει στη πρύμνη του πυρπολικού του παρασύρει με το θάρρος του το πλήρωμά του και μέσα σε πανδαιμόνιο κανονιοβολισμών εφορμά στο κέντρο του τουρκικού σχηματισμού με στόχο την ανάφλεξη της τουρκικής ναυαρχίδας.
Η τουρκική ναυαρχίδα αναφλέγεται και καταποντίζεται – όπως αναφέρει η παράδοση –  μπροστά στο λιμάνι. Οι τούρκοι εκπλήσσονται από το θάρρος και την παράτολμη αυτή ενέργεια και αρχίζουν να υποχωρούν και έτσι ο τουρκικός στόλος λίγο αργότερα αφήνει τον Αργολικό Κόλπο. 

Τον Ιούλιο του 1822 ο Σπετσιώτικος στόλος στάλθηκε στη Σούδα της Κρήτης εναντίον μοίρας του αιγυπτιακού στόλου, τον οποίο κατεδίωξε μέχρι τον Ελλήσποντο. Τον ίδιο χρόνο κατόρθωσαν να αποκρούσουν επίθεση του τουρκικού στόλου στο νησί τους. Λόγω της έλλειψης ανεφοδιασμού, το Ναύπλιο παραδίδεται στους Ελληνες στις 30 Νοεμβρίου 1822. Τα επόμενα χρόνια οι Σπετσιώτες συνεχίζουν ακατάπαυστα τον αγώνα για την απελευθέρωση της Ελλάδος μέχρι την άφιξη του Καποδίστρια (1828). Διαπρέπουν κυρίως στις ναυμαχίες της Σάμου, Κω, Γέροντα και στον αγώνα της κατά θάλασσα στήριξης του στενά πολιορκούμενου Μεσολογγίου.

Οι Μεταεπαναστατικοί χρόνοι
Μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 το νησί βρίσκεται για κάμποσα ακόμα χρόνια σε ακμή. 
Με τον ερχομό του 20ου αιώνα οι Σπέτσες αρχίζουν να παρακμάζουν και πολλοί Σπετσιώτες αναγκάζονται να το εγκαταλείψουν και να ξενιτευτούν. 
Αυτήν την περίοδο, παρά τις δυσκολίες, μια προσωπικότητα έβαλε με τα έργα της γερές βάσεις για την μετέπειτα πολιτιστική και πνευματική ανάπτυξη του νησιού. Ο Σωτήριος Ανάργυρος πρώτος συνέλαβε έγκαιρα τις ανακατατάξεις που θα επέρχονταν και με προσωπική του παρέμβαση δημιούργησε έργα που σφράγισαν για πάντα τη σύγχρονη ιστορία των Σπετσών.
Έτσι πήρε έγκαιρα μέτρα οικολογικής προστασίας του περίφημου πευκοδάσους των Σπετσών αγοράζοντας και αναδασώνοντας τεράστιες εκτάσεις με σκοπό όπως ανέφερε να το προστατέψει από την αλόγιστη υλοτόμηση και την επερχόμενη οικιστική δόμηση πετυχαίνοντας να είναι το φυσικό κόσμημα του νησιού. 
Επίσης δημιούργησε πρώτος την υποδομή για την τουριστική ανάπτυξη του νησιού, ανοίγοντας περιφερειακούς δρόμους και κατασκευάζοντας το ξενοδοχείο “Ποσειδώνιο” καθιστώντας τις Σπέτσες παραθεριστικό κέντρο ανωτέρων κοινωνικών στρωμάτων. Βασιλιάδες, Πρίγκιπες, Πρωθυπουργοί και εξέχουσες προσωπικότητες από όλο τον κόσμο βρίσκονταν κάθε καλοκαίρι φιλοξενούμενοι του εξαίσιου αυτού ξενοδοχείου. 
Από το 1928 όταν οι Σπέτσες αποτέλεσαν μόνιμο αγκυροβόλιο του Αγγλικού στόλου, στην πελατεία του ξενοδοχείου προστέθηκαν και αξιωματικοί του Αγγλικού ναυτικού, δίνοντας του έτσι μεγαλύτερη αίγλη.
Τέλος οικοδόμησε και ίδρυσε στον τομέα της εκπαίδευσης ένα πρότυπο κολλέγιο, από τα καλύτερα της Ευρώπης, την Αναργύρειο – Κοργιαλένειο Σχολή, που αποτελούσε και έμπνευση του Ελ. Βενιζέλου, προσωπικού του φίλου. Η Σχολή διαπαιδαγώγησε πλήθος λογίων καλλιτεχνών, επιστημόνων και πολιτικών, Ελλήνων, όχι μόνο του Ελλαδικού χώρου αλλά και της διασποράς.

Οι δύο Παγκόσμιοι πόλεμοι
Οι Σπέτσες είχαν τον φόρο τιμής να δώσουν και στους δύο Παγκοσμίους πολέμους πολλούς αξιωματικούς και ναυτοδιόπους, που πολέμησαν και θυσιάστηκαν πολλοί από αυτούς για τα ιδανικά της πατρίδας, από τα Δαρδανέλια στον πρώτο Παγκόσμιο, μέχρι και τη Μέση Ανατολή στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, τιμώμενοι κάποιοι εξ’ αυτών ακόμα και με το Σταυρό του Έθνους για επιχειρήσεις στην Μεσόγειο, στον Ατλαντικό, ακόμα και στον Ινδικό Ωκεανό.

Οι Νεότεροι χρόνοι
Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, οι Σπέτσες αρχίζουν να ξεπερνούν σιγά-σιγά τα χρόνια της παρακμής και να αναπτύσσονται με γοργούς ρυθμούς, εξαιτίας του τουριστικού κύματος που άρχισε να κατακλύζει την Ελλάδα από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 και μετά, διατηρώντας όμως τον παραδοσιακό τους χαρακτήρα.
Οι Σπέτσες αποτελούν σήμερα ένα από τα κορυφαία νησιά στην προτίμηση Ελλήνων και ξένων επισκεπτών από όλο τον κόσμο και έται κάθε χρόνο δέχεται χιλιάδες επισκέψεις, λόγω της γεωγραφικής του θέσης, της Ιστορίας του νησιού, των πανέμορφων παραλιών, της καταγάλανης θάλασσας, των Ιστορικών μουσείων, των παλιών Αρχοντικών και του κοσμοπολίτικου χαρακτήρα που έχει διατηρήσει.
Η αναπαράσταση της πυρπόλησης της τουρκικής ναυαρχίδας κατά τη Ναυμαχία των Σπετσών, το πρώτο 15θήμερο του Σεπτεμβρίου, συγκεντρώνει δεκάδες χιλιάδες επισκεπτών και ολοκληρώνει τις δραστηριότητες της καλοκαιρινής περιόδου.

Οι Σπέτσες αν και μικρό νησί και χωρίς ίδια νερά ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες υδροδότησης διαθέτουν μία πλειάδα από μικρές πηγές που αξίζει ο επισκέπτης να τις επισκεφθεί και να θαυμάσει το κάλλος της γύρω περιοχής.

Πηγή Βρέστιζα (πάνω από την περιοχή «Εμπειρίκος»)
Πηγή Βρωμοκρόθι (πάνω από τη ράχη Ανάργυρου)
Πηγή Κιρκίλη (κοντά στη μονή Παναγίας Γοργοεπήκοου)
Πηγή Κρω (πάνω από τα Υδραγωγεία Ανάργυρου)
Πηγή Λιγονέρι (στην εκκλησία Ζωοδόχου Πηγής στο Λιγονέρι)
Πηγή Νεράκι (πάνω από την περιοχή Βρέλλου)
Πηγή Συκιά (πάνω από την περιοχή Πιλέμι)

Επίσης υπάρχει και μία βρύση η Βρύση Λεμπέση που βρίσκεται στην παραλία της περιοχής Ζάστανο.

Στις Σπέτσες λειτούργησαν πληθώρα ανεμόμυλων και πολλών τα ερείπια ακόμη διασώζονται. Σύμφωνα με πηγές του Τοπικού Αρχείου Σπετσών και του βιβλίου «Οι ανεμόμυλοι των Σπετσών» του κ.Γ.Π.Σταματίου το 1917 έπαψε να λειτουργεί και ο τελευταίος ανεμόμυλος των Σπετσών. Η πλήρης κατάσταση των ιδιοκτητών των σπετσιώτικων ανεμόμυλων (κατ΄ αλφαβητική σειρά) με την περιοχή και τη θέση παρατίθεται ακολούθως:

Αποστόλου Νικόλαος (κατοπινά Γ. Λεκού): περιοχή Αγίου Δημητρίου
Γιάννουζας Γεώργιος του Δημ.: περιοχή Αγίου Ανδρέα
Γόμπος Ιωάννης του Κυρ.: περιοχή Αγίου Δημητρίου
Ευαγγέλης Δημήτριος του Κων. (κατοπινά Γ.Δ. Γιάννουζα): περιοχή Κουνουπίτσας (Σουρμπούτι)
Κάπος Βασίλειος: περιοχή Αγίου Ανδρέα (πλησίον μύλου Ιωάνν. Γόμπου)
Καρδάσης Παναγιώτης του Βασ.: Λόφος Λουμπαράκου
Καρδάσης Παναγιώτης του Δημ. (πρώην Νικολού Πάνου): λόφος Λουμπαράκου
Οικ. Κομπόγιωργα: περιοχή άνωθεν Αγίου Βασιλείου (Καστέλλι)
Κυριακού Αναστάσης: περιοχή Αγίου Ανδρέα
Λαζάρου (ή Ορλώφ) Αθανάσιος του Δημ.: ράχη άνωθεν Αγίου Μάμαντος
Λαζάρου (ή Ορλώφ) Γεώργιος του Δημ.: ράχη άνωθεν Αγίου Μάμαντος
Λάμπρου Ιωάννης: περιοχή Κουνουπίτσα (θέση Καβολέκα)
Λάμπρου Ιωάννης: περιοχή Καστελλίου
Λεμπέσης Παντελής: περιοχή Αγίου Κωνσταντίνου
Μαθιού Ιωάννης: περιοχή Αγίου Βασιλείου (θέση Χέρωμα)
Μαλοκίνης (ή Σμπόνιας) Φραγκίσκος του Βασ.: περιοχή Κουνουπίτσα (Σουρμπούτι)
Μέξης Χατζηγιάννης του Θεοδ.: θέση Φωκάρα (όπου κατοπινά χτίστηκε το εκκλησάκι του Αγίου Μάμμα)
ΜπαζιώτηςΛαάζαρος: Κουνουπίτσα (θέση Καβολέκα)
Μπάμπας Σταμάτιος: περιοχή Αναλήψεως
Μπάρδης (ή Καρατάσος) Αναστάσιος του Α.: περιοχή Μπάλτιζας, θέση Μπίστη, πλησίον παρεκκλησίου Αγίου Ιωάννη
Μπινιάρης Κοσμάς (κατοπινά Στ. Καραμαδούκη): λόφος Λουμπαράκου, πλησίον Αγίου Ανδριανού
Μπουντούρης Κώστας: θέση πλησίον Αγίου Κωνσταντίνου
Μωριάτης Γεώργιος (πρώην Ι. Γιακουμή): περιοχή Αγίου Ανδρέα, εις την εσχατιάν ταύτης
Νέστωρας Μιχάλης: περιοχή Μπάλτιζας, θέση Μπίστη, πλησίον παρεκκλησίου Αγίου Ιωάννη
Ορλώφ Βασίλειος του Ιωάνν.: περιοχή Μπάλτιζας, θέση Μπίστη, πλησίον παρεκκλησίου Αγίου Ιωάννη
Περδίκας Δημήτριος: περιοχή Μπάλτιζας, θέση Μπίστη, πλησίον παρεκκλησίου Αγίου Ιωάννη
Πλάχθης Βασίλειος (κατοπινά Λαζ. Γ. Παπαγεωργίου): περιοχή δρόμου προς Βρέστιζα
Σακελλάρης Ιωάννης: περιοχή Κουνουπίτσας (Σουρμπούτι), πλησίον ενοριακού ναού Αγίου Ιωάννη
Σακελλαρίου παπα-Μιχαήλ: περιοχή Καστελλίου
Σολωμός Ιωάννης: λόφος Λουμπαράκου
Χατζηανδρέου (ή Μπακίρης) Γεώργιος: περιοχή Ράχες Αγίου Μάμαντος
Πηγή: «Οι Ανεμόμυλοι των Σπετσών», Γ.Π.Σταματίου.

Οι Σπέτσες με το περίφημο πευκοδάσος διαθέτουν μονοπάτια μοναδικού κάλλους. Το δάσος κάλυπτε το 40% της επιφάνειας του νησιού αλλά δυστυχώς τα τελευταία χρόνια ένα μέρος του κάηκε. Όμως ακόμα και τώρα ο επισκέπτης – περιηγητής μπορεί να θαυμάσει εικόνες υπέροχης θέας του νησιού, να μυρίσει τα πεύκα, το θυμάρι, τα ρείκι, το ξαλάφι και να γευθεί τα κούμαρα, να δει αγριολούλουδα και να βρει διάφορα βότανα. Το φθινόπωρο όλο το νησί γεμίζει με ένα χαλί από κυκλάμινα, ιδιαίτερης ομορφιάς είναι το θέαμα που παρουσιάζει το χαλί από κυκλάμινα κοντά στο φάρο.

Το βουνό των Σπετσών προσομοιάζει με καβούκι χελώνας. Έχει μία μακριά επιμήκη ράχη και προς αυτήν ανεβαίνουν μονοπάτια και δρόμοι από τις παραλίες που είναι βόρεια και νότια. Πάνω από τις παραλίες περνάει και ο περιφερειακός δρόμος του νησιού (μήκος περίπου 25 χλμ.). Κάποιος λοιπόν μπορεί περπατώντας να πάει από τη μία πλευρά του νησιού στην άλλη ανεβαίνοντας το βουνό επιλέγοντας κάποιο από τα μονοπάτια. Στο νησί υπάρχουν τα παρακάτω οριοθετημένα μονοπάτια:

Α1.  Άγιος Ελευθέριος, Παναγία Γοργοεπήκοος, Κυλημένο Λιθάρι, Χωραφάκι, Παναγία Έλωνα (μήκος μονοπατιού 3.200 μέτρα).

Ο «Άγιος Ελευθέριος» βρίσκεται στην Ντάπια στο δρόμο προς την Αγία Μαρίνα. Η μονή της «Παναγίας Γοργοεπήκοου» είναι στην κορυφή του λόφου πάνω από τη μονή των Αγίων Πάντων. Το «Κυλημένο Λιθάρι» είναι περιοχή κάτω από το κτήμα Μπόταση – «Χαρά» και δίπλα είναι το «Χωραφάκι». Η «Παναγία Έλωνα» βρίσκεται στη κορυφή του αντίσοιχου λόφου.

Α2.  Άγιος Ελευθέριος, Πιλέμι, Πηγή Συκιάς, Χαρά (μήκος μονοπατιού 1.850 μέτρα).

Το «Πιλέμι» είναι περιοχή πάνω από τα Κοκκινάρια και η «Πηγή Συκιάς» λίγο πιο πάνω. Στη «Χαρά» είναι το σπίτι των αδελφών Μαρίας και Ειρήνης Μπόταση με τη μικρή εκκλησία των «Τριών Σπετσιωτών».

Β.  Άγιος Φανούριος, Άγιος Κωνσταντίνος, Εμπειρίκος, Πηγή Βρέστιζα, Παναγία Καψοδεματούσα, Συνάντηση Κυνηγών (μήκος μονοπατιού 1.800 μέτρα)

Ο «Άγιος Φανούριος» είναι εκκλησάκι εντός ιδιόκτητου οικοπέδου και ομώνυμη περιοχή πάνω από την Ντάπια, ο «Άγιος Κωνσταντίνος» είναι και αυτή εκκλησία μικρή που βρίσκεται ψηλότερα του οικισμού και βλέπει αμφιθεατρικά στον οικισμό της Ντάπιας. «Εμπειρίκος» είναι η περιοχή που έχει πάρει την ονομασία από το ομώνυμο κτήμα ιδιοκτησίας Εμπειρίκου και η «Πηγή Βρέστιζα» βρίσκεται κοντά σε αυτήν. Η «Παναγία Καψοδεματούσα» ή «Παναγία του Τζίλα» εορτάζει στις 2 Ιουλίου και δίπλα της μπορεί κανείς να δει το μεγάλο παλιό αλώνι. Η «Συνάντηση Κυνηγών» βρίσκεται στη ράχη του βουνού από την οποία βλέπουμε και προς τις δύο πλευρές του νησιού και πρόκειται για ένα καταφύγιο – σπιτάκι.

C1. Αγία Σωτήρα, Άγιος Ανδριανός, Πόρτ Άρθουρ, Παναγία Καψοδεματούσα, Συνάντηση Κυνηγών (μήκος μονοπατιού 1.900 μέτρα)

Η «Αγία Σωτήρα» βρίσκεται στην αρχή του Καστελίου, ο «Άγιος Ανδριανός» είναι δίπλα στο ομώνυμο κοιμητήριο, το «Πόρτ Άρθουρ» είναι ένα μεγάλο πέτρινο σπίτι.

C2. Αγία Σωτήρα, Υδραγωγεία, Άγιος Βασίλης, Λουβιάρα, Παναγία Δασκαλάκη, Βίγλα (μήκος μονοπατιού 2.050 μέτρα)

Τα «Υδραγωγεία» ονομάζονται και αλλιώς «Υδραγωγεία Αναργύρου». Ο «Άγιος Βασίλης» είναι εκκλησάκι στο Καστέλι, ενώ η «Λουβιάρα» είναι περιοχή στο δρόμο προς την «Παναγία Δασκαλάκη». Στο κτήμα του “Δασκαλάκη” υπάρχει το εκκλησάκι της Παναγίας, όπου την 1η Σεπτεμβρίου, μετά τη λειτουργία, γίνεται το γλέντι των κυνηγών και των φίλων τους. Η θέση «Βίγλα» είναι 300 μέτρα δυτικότερα από τη «Συνάντηση των Κυνηγών», διαθέτει έναν πύργο παρακολούθησης για περίπτωση πυρκαγιάς και η θέα από το σημείο προς την πλευρά της Πελοποννησιακής ακτής, των νήσων Δοκού, Τρίκερι και Ύδρας καθώς και του οικισμού του νησιού είναι θαυμάσια.

D. Άγιος Γιάννης, Αγία Άννα, Θεατράκι, Αστεροσκοπείο, Γκούρι, Προφήτης Ηλίας (μήκος μονοπατιού 2.650 μέτρα)

Ο «Άγιος Ιωάννης» είναι η ενορία της Κουνουπίτσας και η «Αγία Άννα» είναι η εκκλησία στο ομώνυμο κοιμητήριο. Το «Θεατράκι» είναι το ανοικτό Θέατρο της Σχολής (ΑΚΣΣ) και κοντά του είναι και το «Αστεροσκοπείο» της Σχολής (ΑΚΣΣ). Το «Γκούρι» είναι περιοχή – λόφος προς τον Προφήτη Ηλία. Ο «Προφήτης Ηλίας» είναι το υψηλότερο σημείο των Σπετσών και διαθέτει στέρνα με νερό. Από το σημείο αυτό νοτιοδυτικά βλέπουμε το Λεωνίδιο και το βουνό “Πάρνωνα”, ενώ βορειοδυτικά το Τολό και βόρεια το Κρανίδι και το όρος “Δίδυμο”.

E. Βρέλλος, μικρός γύρος του Αναργύρου, Προφήτης Ηλίας (καλή διαδρομή για ποδηλάτες και μήκος μονοπατιού 4.850 μέτρα)

Ο «Βρέλλος» είναι παραλία του νησιού απέναντι σχεδόν από την είσοδο του όρμου του ΠορτοΧελίου.

F. Μπούμπουλη (παραλία Αγίων Αναργύρων), Κούρκουλα, Βίγλα (μήκος μονοπατιού 2.600 μέτρα)

G. Πίσσες, Τραμπούκου, Βροντά η Γη, Συνάντηση Κυνηγών (μήκος μονοπατιού 1.850 μέτρα)

J. Καμίνι, Χοιροστάσιο, Παναγία Έλωνα (μήκος μονοπατιού 1.300 μέτρα)

Το «Καμίνι» είναι πάνω από την περιοχή της σημερινής ΧΑΔΑ.

K. Κοσμαδάκης, χοιροστάσιο, Παναγία Έλωνα (καλή διαδρομή για ποδηλάτες και μήκος μονοπατιού 1.400 μέτρα).

Στην περιοχή «Κοσμαδάκη» βρίσκεται ο τάφος του μοναχού Ακάκιου Κούτση.

L. Νίκας, Σύνταχου, Κυλημένο Λιθάρι, Σπιθάρι, Μαθιού, Χαρά (μήκος μονοπατιού 2.300 μέτρα)

Το κτήμα «Νίκα» είναι πτιν την περιοχή Κουζουνός και πάνω από την περιοχή ιδιοκτησίας «Λαιμού». 

Στις Σπέτσες υπάρχουν μέχρι τις μέρες μας αρκετά παραδοσιακά επαγγέλματα, άλλα διατηρούνται ακόμα ζωντανά και άλλα έχουν εκλείψει. Παρατίθεται κατάλογος με τα παραδοσιακά επαγγέλματα που έχουν καταγραφεί, γνωρίζοντας ότι μπορεί να υπάρχουν και κάποια που να μην αναφέρονται.

Βοτσαλάδες
Οι βοτσαλάδες είναι τεχνίτες που χρησιμοποιούν λευκό και μαύρο βότσαλο για να διακοσμήσουν αυλές, περίγυρο σπιτιών, δρόμους και όχι μόνο. Σπετσιώτες τεχνίτες καλούνταν για να κατασκευάσουν βοτσαλωτά και σε άλλα νησιά όπως η Μύκονος, η Πάρος κ.α. Παλαιότερα σχεδόν όλοι οι οικοδόμοι γνώριζαν και εξασκούσαν την τέχνη του βοτσαλωτού. Για την κατασκευή περίπου ενός (1) τ.μ. βοτσαλωτού απαιτείται δουλειά μίας ημέρας.

Μερικοί παλιοί καλοί τεχνίτες του βοτσαλωτού ήταν ο Άγγελος και ο Ιωάννης Κόχειλας, ο Θόδωρος Παπαγεωργίου, ο Ελισαίος και ο Θανάσης Μπαϊραχτάρης, ο Παναγιώτης Δαμδημόπουλος κ.α. 

Συνδυάζοντας τα λευκά και μαύρα βότσαλα δημιουργούσαν διάφορα σχέδια, γεωμετρικά σχήματα ή παραστάσεις εμπνευσμένες από την καθημερινή ζωή, τη μυθολογία και τη θάλασσα. Κατά τα προηγούμενα χρόνια τα λευκά βότσαλα τα μάζευαν κυρίως από τις παραλίες των Σπετσών και τα μαύρα τα έφερναν από παραλίες της Τσακωνιάς και κυρίως από την παραλία της Ζαμπατικής.

Τα στάδια κατασκευής του βοτσαλωτού όπως αυτά έχουν περιγραφεί στο βιβλίο «Παραδοσιακές τέχνες και επαγγέλματα των Σπετσών» από το Λαογραφικό Εργαστήρι Σπετσών είναι τα ακόλουθα:
•    Στρώσιμο του εδάφους με κοσκινισμένο κοκκινόχωμα ανακατεμένο με νταμαρίσια άμμο
•    Κατάβρεγμά του με ένα ποτιστήρι 
•    Ίσιωμα με μία πήχη
•    Στρώσιμο της «λάσπης» (δύο μέρη άμμου θαλάσσης και ένα μέρος ασβέστη γλυκό) σε πάχος μισού εκατοστού 
•    Οριοθέτηση της επιφάνειας που ονομάζεται «ψαθί» με καδρόνια και πήχεις 
•    Τοποθέτηση του πατρόν
•    Σημάδεμα του σχήματος με μία πρόκα
•    Τοποθέτηση σε όρθια θέση πρώτα των μαύρων βότσαλων και μετά των λευκών ώσπου να κλείσει το ψαθί
•    Χτύπημα των βότσαλων με τον κόπανο για να στρώσει η επιφάνειά τους 
•    Στρώσιμο στεγνής άμμου θαλάσσης για να κλείσουν οι πόροι και αναμονή δύο με τρείς ημέρες για να στεγνώσει
•    Σκούπισμα της άμμου ώστε να φανεί το κεφαλάκι του βότσαλου.
 
Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει το αποτέλεσμα αυτής της τέχνης στο βοτσαλωτό ανηφορικό δρομάκι που οδηγεί προς την Καποδιστριακή, σε ένα μικρό δρομάκι μπροστά από την οικία Κορυζή στο Παλιό Λιμάνι, στην πλατεία της Ντάπιας (το γνωστό «βοτσαλωτό»), στην πλατεία του Αγίου Νικολάου, στο προαύλιο του Δημαρχείου Σπετσών, στο προαύλιο του Μουσείου Σπετσών όπως και του Μουσείου Μπουμπουλίνας, καθώς και σε πολλά πλατύσκαλα σε εισόδους σπιτιών. Θαυμαστά είναι και τα βοτσαλωτά που έχουν κατασκευαστεί σε πολλές αυλές και περίγυρους οικιών. Στις περισσότερες κατασκευές έχει αποτυπωθεί και η χρονολογία κατασκευής τους.
Σχέδια που βρίσκει κάποιος στα βοτσαλωτά είναι κυρίως το τιμόνι, το δελφίνι, η άγκυρα, το καΐκι, το κανόνι (ακολουθώντας την ναυτική παράδοση) και σπανιότερα το κυπαρίσσι, λουλούδια ή ζώα.  
Αξιοσημείωτο είναι ότι το 1958 στην πλατεία Ομονοίας κατασκευάστηκε βοτσαλωτό 5.000 τ.μ. με υπεύθυνους βοτσαλάδες για την κατασκευή του τους Σπετσιώτες Άγγελο και Ιωάννη Κόχειλα.

Καραβομαραγκοί 

Στις Σπέτσες από τα προεπαναστατικά χρόνια ασκείτο η ξυλοναυπηγική τέχνη και τα σπετσιώτικα σκαριά ήταν φημισμένα για την τεχνική τους αρτιότητα αλλά και ομορφιά. Τα ναυπηγεία, καρνάγια ή ταρσανάδες που λειτουργούν στην περιοχή κυρίως του Παλιού Λιμανιού ασχολούνται με την κατασκευή, συντήρηση και επισκευή ξύλινων σκαφών κάθε τύπου (κούντουλες, τρεχαντήρια, καραβόσκαρα, βαρκαλάδες, λίμπερτι κ.α.). 
Αναλυτικότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στη σελίδα «Καρνάγια ». 

Αμαξάδες
Το 1950 ο Σπύρος Αργεντίνης έφερε στις Σπέτσες το πρώτο μόνιππο αμαξάκι και το νοίκιασε στον Κωνσταντίνο Καλογερόπουλο ο οποίος ήταν και ο πρώτος αμαξάς των Σπετσών. 
Στην αρχή αποτελούσαν κύριο μεταφορικό μέσο και τελικά παρέμειναν ως ένα γραφικό μέσο με το οποίο απολαμβάνει ο επισκέπτης μία βόλτα στο νησί. Οι αμαξάδες συνήθως εργάζονται από το Πάσχα μέχρι τις αρχές του Οκτώβρη.

Κάθε αμαξάς διαθέτει τουλάχιστον τέσσαρα με πέντε άλογα. Τα άλογα τα πεταλώνουν 4-5 φορές το χρόνο και φορούν πέταλα με λάστιχο. Τα άλογα στις Σπέτσες τα πεταλώνει ο Σταύρος Κόκορης ενώ παλιότερα ερχόταν από το Κρανίδι ο Γιώργος Σούρος. Επίσης δύο φορές το χρόνο τα κουρεύουν. Για να δουλέψει κάθε άμαξα χρειάζονται τουλάχιστον τέσσερα άλογα την ημέρα. Το πρωί το άλογο δουλεύει 4–5 ώρες και αντικαθίστανται από άλλο που δουλεύει 7-8 ώρες. Τα άλογα που δούλεψαν τη μία ημέρα ξεκουράζονται την επόμενη και αντικαθίστανται από άλλο ζευγάρι. Είναι ικανά να εργάζονται μέχρι τα 25 – 30 χρόνια τους. 

Το αμαξάκι αποτελείται από το κασόνι (το μέρος που κάθονται οι επιβάτες), την ταπετσαρία, την κουκούλα, τις σούστες και τις τέσσερις ξύλινες ρόδες. Το άλογο φορά λαιμαριά, σαμάρι και χαλινάρια. Αξιοπρόσεχτες είναι οι ζωγραφιές με τις οποίες πολλοί αμαξάδες έχουν κοσμήσει το κασόνι της κάθε άμαξας. Πολλές άμαξες φέρουν παλιά φανάρια δεξιά και αριστερά του κασονιού. Ενώ σε ειδικές περιπτώσεις, όπως γάμοι, ο στολισμός τους είναι θαυμαστός. 

Στις Σπέτσες ο επισκέπτης μπορεί να πάρει άμαξα από μία από τις δύο αφετηρίες που υπάρχουν, η μία στη Ντάπια από τη μεριά του λιμανιού και η άλλη στην Πλατεία Ποσειδωνίου. Οι άμαξες που ξεκινούν από τη μεριά της Ντάπιας έχουν κατεύθυνση προς το Παλιό Λιμάνι με πιο συνηθισμένη διαδρομή αυτή προς Παλιό Λιμάνι και Αρμάτα, αλλά και την Αγία Μαρίνα. Οι άμαξες που ξεκινούν από την Πλατεία του Ποσειδωνίου έχουν κατεύθυνση προς τις Σχολές και το Λιγονέρι. Υπάρχουν τιμοκατάλογοι και στις δύο αφετηρίες ενώ μπορεί να γίνει συνεννόηση με τον αμαξά για κάποια άλλη διαδρομή που επιθυμεί ο επισκέπτης, φτάνει να είναι βατή για το άλογο. 
Το κόστος συντήρησης τόσο της άμαξας όσο και των αλόγων σε συνδυασμό με τη μικρή περίοδο που αυτές χρησιμοποιούνται κάνει τη διατήρηση του επαγγέλματος του αμαξά δύσκολη αλλά είναι τόση η αγάπη και το μεράκι αυτών που το εξασκούν που όλοι ελπίζουμε να μην εκλείψει.

Υφάντρες
Στις Σπέτσες η υφαντουργία αποτέλεσε ένα επάγγελμα που ασκήθηκε από πολλές γυναίκες κυρίως. Μία πρώτη προσπάθεια εγκατάστασης οργανωμένης οικοτεχνίας υφαντικής στο νησί έγινε λίγο μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή από τον Μικρασιάτη έμπορο και κατασκευαστή χαλιού Νίκο Σουτζόγλου. Ο Κ. Σουτζόγλου είχε σπουδάσει σχέδιο σε μία από τις ειδικές σχολές που υπήρχαν στη Μικρά Ασία και πριν την Καταστροφή είχε δική του βιοτεχνία και αποθήκες στη Σμύρνη κάνοντας εξαγωγές στη Ευρώπη. Τον Οκτώβρη του 1922 με πλοίο ήρθε ανάμεσα σε άλλους πρόσφυγες στις Σπέτσες και τον Σεπτέμβριο του 1923 σε συνεργασία με τον Δασκαλάκη ξεκίνησε απασχολώντας επαγγελματικά τις συμπατριώτισσες του προσφυγοπούλες. Το βαφείο ήταν στο πίσω μέρος του εργοστασίου Δασκαλάκη (σημερινό κεντρικό κτίριο των  «Νησιών»), όπου βάφονταν τα νήματα με γερμανικά χρώματα Bayer. Τα χαλιά ήταν «Σπάρτας» και «Σίβας» και τα πουλούσε στην Αθήνα. Προμήθευε κάθε γυναίκα που δούλευε γι αυτόν με αργαλειό και πρώτες ύλες, ώστε να εργάζεται στο σπίτι της. Το 1932 εγκατέστησε στη γειτονική Ύδρα και στην Καστανιά της Ηπείρου αντίστοιχες οικοτεχνικές μονάδες. Το 1954 η οικογένεια έφυγε από τις Σπέτσες και το 1975 απέσυρε οριστικά τους αργαλειούς. Ο πιο συνηθισμένος τύπος αργαλειού είναι ο καθιστός που ο σκελετός του έχει σχήμα κύβου.    

Η Μαρία Γαλανοπούλου το γένος Δαμδημόπουλου είναι η τελευταία υφάντρα χαλιού στις Σπέτσες. Την τέχνη την έμαθε από την κ. Βούλα Μπούφη. Στον αργαλειό του χαλιού δούλεψαν οι οικογένειες Νίκου Μπουλαμάτση, Νίκου Δαμδημόπουλου, Βλαχάκη, Παρασκευά, η Βούλα Μπούφη, η Νώντα Βρονταμίτη και πολλές άλλες, ενώ οι κυρίες Μαρία Γαλανοπούλου και Μαρία Σύρμα συνέχισαν μεμονωμένα.

Η ύφανση ενός χαλιού ήταν επίπονη εργασία. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι για να κατασκευαστεί ένα χαλί 12 τ.μ. απαιτείται 12ωρη εργασία τεσσάρων ατόμων επί τρεις μήνες.

Στη δεκαετία του 1950 και μέχρι τη δεκαετία του 1960 η Φωφώ Σγότζου δημιούργησε μία μικρή βιοτεχνία πλάγιων αργαλειών με την ονομασία «Σπετσιώτικος αργαλειός» και παρήγαγε υφαντά (τους αργαλειούς τους προμηθεύτηκε από τον Σωτήρη Γκουσγκούνη). Στους αργαλειούς της εργάζονταν κοπέλες και νεαροί και πληρώνονταν με τον πήχη που βγάζανε.

Ανάλογη επιχείρηση είχε και η κυρία Βούλα Καρδάση, η οποία εμπορευόταν η ίδια τα υφαντά της παραγωγής της αφού πρώτα τα έδινε σε μοδίστρες που έραβαν μαρινιέρες (μακριά φαρδιά φορέματα), κουρτίνες και άλλα.

Άλλες σημαντικές υφάντρες ήταν η Διαμάντω Παρίση, η Ελένη Μαυρομιχάλη, η Αγγελική Δελημήτρου και η Μαριάνθη Κοκκοράκη. 

Η φωτογραφία είναι ευγενική χορηγία της κυρίας Μαρίας Γαλανοπούλου